«

Будущее время глагола

Будущее время. Глагол в будущем времени имеет окончание -ха (-хэ, -хо), которое прибавляется к основам глагола:

например: ерэерэхэ (придет);
уншауншаха (будет читать).

Глагол будущего времени совпадает с причастием будущего времени. Различие между ними заключается лишь в том, что глагол в будущем времени в предложении выступает только сказуемым, а причастие будущего времени с суффиксом -ха склоняется и в предложении может выступать любым его членом.

Например: Дондок мүнөөдэр ерэхэ (сказ.) – Дондок сегодня придет;
Үсэгэлдэр ерэхэ Дондок мүнөө хүрэтэр үгы – Дондока, который должен был вчера прийти, до сих пор нет. (досл.: Вчера приходящего Дондока до сих пор нет).

Упражнения

Упражнение № 1

Прочитайте текст, переведите.

Намар колхоздо

Намартаа колхоздо хүдэлмэри яһала ехэ байдаг. Нэн түрүүн баян ургасаяа гээлтэгүйгөөр хаһа саг соонь хуряаха хэрэгтэй. Таряан, хартаабха, капусташье хуряаха саг газаа ороо. Үглөөнһөө үдэшын харанхы болотор хүдэлмэри таһалданагүй.

Алтай далай таряалан соогуур комбайнууд корабль мэтэ тамарна. Орооһо шэрэһэн машинанууд гүйлдэнэ. Хуряагдаһан таряанай һуурида хүнүүд һолоомо обоолно, сомоно. Ургаса хуряалгын хүдэлмэридэ городой хүнүүд туһална. Һурагшад дуу дуулалдан ябажа, колхознигуудта туһална. Ургаса хуряаһанай һүүлээр малайнгаа дал хорёо заһаха, дулаалха хэрэгтэй.

Колхозойшье, һургуулииншье саад соо намартаа ехэ ажал хэгдэдэг. Жэмэстэ модо, һөөг һуулгаха, нүхэ малтаха, үрэ үгэхэгүй малинын эшэнүүдые тайраха, үхэр нюдэнэй эшэнүүдые тараажа һуулгаха гэхэ мэтын ажал ябана.

Слова: намар – осень
хуряалган – уборка
хүдэлмэри – работа
ургаса – урожай
туһалха – помогать
эшэ – стебель, куст
үхэр нюдэн – смородина
яһала – весьма

Упражнение № 2

Из текста выпишите предложения с глаголами будущего времени и составить с ними предложения.

Упражнение № 3

Пересказать текст, используя глаголы в будущем времени.

Упражнение № 4

В следующих предложениях вместо точек впишите соответствующие глаголы в будущем времени.

1. Баяр Бата хоёр Улаан-Үдэ экскурсида ……
2. Сэсэг, Арюухан, Сэлмэг гурбан мүнөө жал долоодохй класста ……
3. Намартаа ой модон набша намаан наранай гэрэлдэ ……
4. Зундаа сагаан сэсэгүүд тала дайдые ……
5. Үглөөдэрэй найрта хонгёо дуунууд ……
6. Мүнөө жал манай нютагай ой соо алирһан …… гэнэ.

ошо…, оро…, шарла…, бүрхөө…, зэдэл…, урга…

Упражнение № 5

Перевести и выучить песню:

Үгэнь Д.Дагбаевай, Хүгжэмынь В. Пантаевай
Бадмахан сэсэг ягаараад,
Баруунхан Асам харагдана.
Байтараа досоом дулаараад,
Балшархан наһам һанагдана.

Сагдуулхан модон ногоороод,
Сагаахан хадам харагдана.
Саанаһаа досоом домоглоод,
Сасуутан нүхэд һанагдана.

Аадарай шааяан шангадаад,
Аршаанхан булаг харагдана.
Ардагай турьяан соностоод,
Айдархан наһам һанагдана.

Эрдэни шулуун ялалзаад,
Элхихэн голни харагдана.
Эльгэлэн досоом дурсагдаад,
Эжым, абам һанагдана.